04.03 Alle Principes Overzicht (72+)

ArchiMate-modellen > AI-BOK Referentiearchitectuur > Views > 04.03 Alle Principes Overzicht (72+)
04.03 Alle Principes Overzicht (72+)
ArchiMateNote Auteur: Jan Willem van Veen Gewijzigd: 2026-04-02 Bron: AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 1-12, p.7 Overzicht van alle 72+ principes uit de AI-BOK, gegroepeerd per kennisgebied. Eenduidige definities van de begrippen die AI gebruikt. (Principle) Semantische Precisie Autoritatieve, gecureerde informatie voor grounding. (Principle) Betrouwbare Kennisbronnen Duidelijke regels, rollen en mandaten. (Principle) Expliciete Governance Condities creëren waaronder AI-systemen maximale waarde leveren binnen acceptabele risicogrenzen. (Goal) KG1: Verantwoorde AI-besturing Elk AI-systeem heeft een aangewezen eigenaar verantwoordelijk voor functioneren, impact en beleidsnaleving. (Principle) Verantwoordelijkheid is expliciet belegd Governance-intensiteit is evenredig aan de risicoclassificatie van het AI-systeem. (Principle) Besturing is proportioneel aan het risico De mate van autonoom opereren is gedocumenteerd en zichtbaar. (Principle) Transparantie over autonomie Governance-mechanismen zijn onderdeel van de AI-architectuur, geen bijzaak. (Principle) Governance is ingebed, niet opgelegd Human-in-the-loop of human-on-the-loop is ingebouwd voor beslissingen met significante impact. (Principle) Menselijke controle als ontwerpprincipe Governance is niet statisch maar wordt periodiek aangepast. (Principle) Continue verbetering op basis van meetgegevens Maximale organisatiewaarde uit AI-investeringen door systematische selectie en prioritering. (Goal) KG2: Maximale AI-waardecreatie AI-initiatieven worden geselecteerd op bijdrage aan bedrijfsdoelstellingen. (Principle) Strategische alignment boven technologische ambitie Het AI-portfolio is bewust gebalanceerd tussen exploratief en exploitatief. (Principle) Portfoliobalans als sturingsmechanisme Niet het aantal AI-projecten telt maar de gerealiseerde waarde. (Principle) Waarderealisatie boven activiteit AI-strategie zonder capaciteitsplanning is een wensenlijst. (Principle) Capaciteitsplanning als randvoorwaarde Strategie wordt jaarlijks herzien; portfolio minstens per kwartaal. (Principle) Adaptief plannen in een dynamisch veld Strategie adresseert het cognition plane als nieuwe architectuurlaag. (Principle) Cognitievlak als strategische laag Een samenhangend, herhaalbaar en evolueerbaar blauwdruk voor AI-capabilities. (Goal) KG3: Coherente AI-architectuur AI-systemen moeten concepten eenduidig interpreteren via terminologieraamwerken. (Principle) Semantische precisie boven ambiguïteit Bevoegdheden en escalatieregels voor AI-agents staan expliciet in de architectuur. (Principle) Expliciete governance boven impliciete controle Architectuur scheidt data, kennis, logica en governance als vier lagen. (Principle) Scheiding van verantwoordelijkheden Elke AI-output moet traceerbaar zijn naar bronnen, modellen en redeneerstappen. (Principle) Herleidbaarheid als architectuureis AI-componenten communiceren via MCP en A2A. Vendor lock-in wordt geminimaliseerd. (Principle) Interoperabiliteit via open standaarden Architectuur is modulair en loosely coupled zodat componenten vervangbaar zijn. (Principle) Ontwerp voor evolutie Persoonsgegevens worden nooit onnodig blootgesteld aan AI-componenten. (Principle) Privacy by design via pseudonimisering Voorspelbare, herhaalbare en bestuurbare voortgang van AI-initiatieven. (Goal) KG4: Voorspelbaar AI-lifecycle Elke lifecycle-fase heeft eigen kwaliteitscriteria, rollen en deliverables. (Principle) Fasebewuste besturing Productieobservaties stromen structureel terug naar eerdere fasen. (Principle) Continue feedbackloops Elk experiment, training en deployment moet herhaalbaar zijn. (Principle) Reproduceerbaarheid als randvoorwaarde De lifecycle wordt gestuurd op bedrijfswaarde, niet alleen technische haalbaarheid. (Principle) Waarde-gedreven prioritering Einde lifecycle is even belangrijk als begin: audittrail, dataretentie, kennisoverdracht. (Principle) Verantwoorde uitfasering Voor agentic AI gelden aanvullende lifecycle-eisen per fase. (Principle) Agentic-bewustzijn Betrouwbare, traceerbare en semantisch verankerde datafundament voor AI. (Goal) KG5: Betrouwbare datafundament Datawaarde voor AI wordt bepaald door eenduidigheid, niet door hoeveelheid. (Principle) Semantische precisie boven datavolume AI-systemen verankeren antwoorden in traceerbare, autoritatieve kennisbronnen. (Principle) Grounding in gezaghebbende bronnen Elke AI-output is traceerbaar naar databronnen en semantische definities. (Principle) Traceerbaarheid van bron tot uitvoer Datakwaliteit is een doorlopend proces van meting, signalering en verbetering. (Principle) Datakwaliteit als continu proces Biasdetectie is ingebouwd in elke fase van de datapipeline. (Principle) Bias-bewustzijn in alle datafasen Semantische modellen gebruiken SKOS, RDF, OWL, SHACL. (Principle) Interoperabiliteit door open standaarden Betrouwbaar, reproduceerbaar en verantwoord modelportfolio. (Goal) KG6: Beheersbaar modelportfolio Elk productiemodel is geregistreerd in een centraal modelregister. (Principle) Elk model is een beheerd asset Geen model naar productie zonder model card. (Principle) Documentatie als eerste vereiste Elke modelversie moet reproduceerbaar zijn. (Principle) Reproduceerbaarheid is niet onderhandelbaar Modellen worden periodiek getest op ongewenste biases. (Principle) Bias-toetsing is structureel De keuze is een architectuurbeslissing met gevolgen. (Principle) Bewust kiezen: foundation model vs eigen model Modellen worden als portfolio beheerd: overlap en risico's zichtbaar. (Principle) Modelportfolio-denken AI-interacties die gebruikersgericht, betrouwbaar en inclusief zijn. (Goal) KG7: Gebruikersgerichte AI-interactie Elke AI-interactie is ontworpen vanuit taak, context en kennisniveau. (Principle) Gebruiker centraal Gebruikers vormen een realistisch beeld van wat AI kan en niet kan. (Principle) Vertrouwenscalibratie Het systeem communiceert proactief over bronnen en onzekerheden. (Principle) Transparantie in werking AI-interfaces zijn bruikbaar voor gebruikers met diverse abilities. (Principle) Inclusieve toegankelijkheid De gebruiker behoudt controle over het beslisproces. (Principle) Menselijke autonomie Interactiepatronen worden continu geëvalueerd en verbeterd. (Principle) Iteratieve verbetering Betrouwbare, observeerbare en kostenefficiënte AI-operaties in productie. (Goal) KG8: Betrouwbare AI-operaties AI-systemen functioneren met dezelfde betrouwbaarheid als bedrijfskritische applicaties. (Principle) Productiebetrouwbaarheid Prestaties, kosten, kwaliteit en afwijkingen worden continu gemeten. (Principle) Observeerbaarheid Elke deployment is reproduceerbaar: modellen, configuraties en prompts zijn geversioneerd. (Principle) Reproduceerbaarheid CI/CD-pipelines voor maximale automatisering van model naar productie. (Principle) Geautomatiseerde levering AI-inferentiekosten worden actief gemonitord en geoptimaliseerd. (Principle) Kostenbeheersing Nieuwe versies worden in fasen uitgerold (canary, A/B, blue-green). (Principle) Geleidelijke uitrol Proactief identificeren, beoordelen en mitigeren van AI-gerelateerde risico's. (Goal) KG9: Proactief risicomanagement Risicomanagement-intensiteit is proportioneel aan het risiconiveau. (Principle) Risico-evenredigheid Risico's worden vóór deployment geïdentificeerd en geadresseerd. (Principle) Proactieve identificatie Risicoprofielen veranderen; monitoring is continu, niet eenmalig. (Principle) Continue waakzaamheid AI-veiligheid is een organisatiecultuur, geen checklist. (Principle) Veiligheid als cultuur EU AI Act-risicoclassificatie is het minimumkader. (Principle) Wettelijke conformiteit Risicobeoordelingen zijn gedocumenteerd en beschikbaar voor audit. (Principle) Transparante verantwoording Verifieerbare, risicogebaseerde compliance van AI-systemen. (Goal) KG10: Aantoonbare AI-compliance Compliance is pas echt als verifieerbaar en reproduceerbaar. (Principle) Aantoonbare naleving Compliance-inspanning schaalt met risiconiveau. (Principle) Risicogebaseerde classificatie Audits worden uitgevoerd door functioneel onafhankelijke partijen. (Principle) Onafhankelijkheid van audit Audittrails worden continu vastgelegd, niet achteraf gereconstrueerd. (Principle) Continue traceerbaarheid Organisaties publiceren actief in het algoritmeregister. (Principle) Proactieve transparantie AI-compliance integreert met enterprise governance en informatiebeveiliging. (Principle) Integrale aansluiting Ethische overwegingen structureel ingebed in ontwerp en inzet van AI. (Goal) KG11: Ethisch verantwoorde AI Eerlijkheid is een testbare eigenschap met gestandaardiseerde metrics. (Principle) Fairness als meetbare eis Betrokkenen hebben recht op een begrijpelijke uitleg van AI-beslissingen. (Principle) Uitlegbaarheid als recht Human-in/on/in-command per AI-systeem op basis van risico en impact. (Principle) Menselijk toezicht als grondbeginsel Organisaties beoordelen ook bredere maatschappelijke consequenties. (Principle) Maatschappelijke verantwoordelijkheid AI-systemen zijn ontworpen in lijn met organisatie- en maatschappelijke waarden. (Principle) Waardeafstemming als ontwerpeis Ethische overwegingen zijn structureel geïntegreerd in het ontwerpproces. (Principle) Ethiek by design AI-systemen produceren gegronde, traceerbare en semantisch gevalideerde output. (Goal) KG12: Gegronde AI-kennisverwerking AI-output gebaseerd op geverifieerde, autoritatieve bronnen. (Principle) Grounding boven generatie Kennisbronnen zijn geclassificeerd op betrouwbaarheid en autoriteit. (Principle) Expliciete bronautoriteit Voorkomen van feitelijk onjuiste output is een harde systeemeis. (Principle) Hallucinatiepreventie als systeemeis Mechanismen voor verouderingsdetectie zijn structureel ingebed. (Principle) Kennisactualiteit als continu proces Elke kennisbron en AI-output wordt gevalideerd tegen terminologieraamwerken. (Principle) Semantische validatie Kennis wordt ontsloten aan de bron en gedeeld conform data spaces principes. (Principle) Federatieve kennisdeling RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship RealizationRelationship Deze svg is op 02-04-2026 09:59:59 CEST gegenereerd door ArchiMedes™ © 2016-2026 ArchiXL. ArchiMedes 02-04-2026 09:59:59 CEST
Legenda




   
ArchiMate-view 04.03 Alle Principes Overzicht (72+)
Elementtype  : ArchiMateView
Element-id  : Id-f765d8b0-df8f-a398-c6dc-ced9a1721a09
ArchiMate-model  : AI-BOK Referentiearchitectuur
Label  : 04.03 Alle Principes Overzicht (72+)
Documentatie  : Bron: AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 1-12, p.7
Dct_source  : AI-BOK v1.0, Module 1, sectie 1-12, p.7
Elementen  : 
Relaties  :